Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku sporządzona przez Radę Nadzorczą
2
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
W 2023 wzrost gospodarczy w Polsce wyhamował do ok. 0,2%, co było głównie konsekwencją wysokiej inflacji, która przełożyła się na spadek realnej siły nabywczej gospodarstw domowych i w konsekwencji skurczenie się spożycia gospodarstw domowych o ok. 0,1%. Ze spadkiem konsumpcji mieliśmy do czynienia w głównej mierze w pierwszej połowie roku. Dezinflacja w warunkach utrzymującego się na dwucyfrowym poziomie wzrostu płac przełożyła się na odbudowę realnych wynagrodzeń i niewielkie odbicie konsumpcji w drugiej połowie roku. Wzrost inwestycji przyspieszył do ok. 8%, głównie w oparciu o nakłady w dużych firmach. Spadkowi popytu krajowego towarzyszył silny spadek importu. W efekcie, pomimo słabej koniunktury na rynkach eksportowych i spadku eksportu, saldo wymiany handlowej z zagranicą poprawiło się, generując pozytywny wkład do wzrostu PKB w skali ok. 4 pkt. proc. Na wzroście PKB mocno ciążyła z kolei redukcja zapasów (ujemny wkład rzędu 5 pkt. proc.).
Ubiegły rok przyniósł wygasanie wcześniejszego szoku energetycznego, co przełożyło się na szybką dezinflację. W lutym 2023 roku wzrost cen konsumpcyjnych wyniósł 18,4% r/r, by w grudniu wyhamować do 6,2% r/r. Średnioroczny wzrost CPI wyniósł 11,4%. Osłabienie popytu wewnętrznego spowodowało, że firmy miały mniejsze możliwości podnoszenia cen. Wyzwaniem stały się także koszty pracy, podczas gdy presja ze strony surowców i materiałów była wyraźnie mniejsza niż rok wcześniej.
Szybki spadek inflacji skłonił Narodowy Bank Polski do złagodzenia polityki pieniężnej. We wrześniu 2023 roku stopa referencyjna została obniżona o 75 pkt. bazowych, a w październiku o kolejne 25 pkt. bazowych, by na koniec roku wynieść 5,75%. Obecnie bank centralny przeszedł w tryb „wait and see” w związku z niepewnością co do perspektyw inflacji. Krótkoterminowo, tj. na koniec 1 kwartału 2024 roku, inflacja może znaleźć się blisko celu inflacyjnego (2,5%, +/- 1 pkt. proc.). Jednak zniesienie zerowej stawki VAT na żywność z końcem marca 2024 roku oraz Tarczy Antyinflacyjnej na energię w połowie roku (zamrożenie cen prądu i gazu na poziomach z 2022 roku) spowoduje, że w drugiej połowie roku spodziewany jest wyraźny wzrost inflacji. Dodatkowym czynnikiem inflacyjnym jest także ekspansywna polityka fiskalna, która spowodowała, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczył w ubiegłym roku 5% PKB.
W 2023 roku wyniki sektora bankowego były bardzo dobre. Zysk netto sektora wzrósł r/r o ok. 160% do poziomu niemalże 28 mld zł, niemal dwukrotnie wzrosła również rentowność kapitałów sektora bankowego (ROE) do poziomu 12%. Działo się tak głównie dzięki wysokim stopom procentowym - wyższe wyniki odsetkowe banków, mitygujące wysokie koszty ryzyka portfela walutowych kredytów hipotecznych oraz dzięki niższym obciążeniom regulacyjnym -
3
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
brak wakacji kredytowych (w samym III kwartale 2022 roku ich szacunkowy negatywny wpływ na przychody to 12,8 mld zł), wpłat na System Ochrony Banków Komercyjnych S.A. (3,5 mld zł), czy Fundusz Wsparcia Kredytobiorców (1,4 mld zł). W tych warunkach rynkowych banki uatrakcyjniały swoją ofertę depozytową, co skłaniało klientów do lokowania środków na lokatach terminowych. Z drugiej strony wzrost stóp procentowych przyczynił się do niższego popytu na kredyty, w szczególności kredyty korporacyjne – ich sprzedaż była niższa o 3% r/r. Sprzedaż kredytów hipotecznych, głównie dzięki programom rządowym – Bezpieczny kredyt 2%, zanotowała 21% wzrost r/r. Poprawiała się również aktywność w zakresie kredytów konsumpcyjnych – sprzedaż tych kredytów wzrosła o 22% r/r.
W 2023 roku banki zintensyfikowały swoje prace nad umożliwieniem swoim klientom - posiadaczom walutowych kredytów hipotecznych - zawarcia ugody bankowej, czy to zgodnej z propozycją Przewodniczącego KNF, czy w oparciu o własne modele mediacyjne. Niemniej jednak, 2023 rok był kolejnym rokiem z rekordowym saldem zawiązanych rezerw na ryzyko prawne związane z tym portfelem kredytowym.
Pomimo czynników wpływających na polską gospodarkę i sektor bankowy w 2023 roku, Grupa Kapitałowa ING Banku Śląskiego S.A. osiągnęła zysk netto w wysokości 4 440,9 mln zł, co oznacza 159-procentowy wzrost względem 2022 roku. Wyższy zysk netto w Grupie Kapitałowej ING Banku Śląskim był przede wszystkim konsekwencją wysokiego wyniku odsetkowego - brak dodatkowych obciążeń regulacyjnych, które miały miejsce w 2022 roku, związanych z wakacjami kredytowymi (-1 644,9 mln zł) oraz wpłaty na System Ochrony Banków Komercyjnych (-470,7 mln zł).
Dochody ogółem banku wzrosły o 2 955 mln zł r/r (+38%), natomiast koszty ogółem banku (łącznie z podatkiem bankowym) wzrosły r/r o 55 mln zł (+1%), przy wzroście sumy bilansowej o 13% r/r. W konsekwencji spowodowało to spadek wskaźnika kosztów ogólnych banku wraz z podatkiem bankowym do dochodów o 14,9 p.p. do poziomu 40,7%. Koszty ryzyka banku wraz z kosztami ryzyka prawnego walutowych kredytów hipotecznych spadły r/r o 417 mln zł (- 40%), co w głównej mierze miało związek ze zmianami założeń makroekonomicznymi w modelach kalkulacji ryzyka banku. Same koszty ryzyka prawnego spadły o 228 mln zł r/r. W ślad za spadkiem kosztów ryzyka zmianie uległa skumulowana marża kosztów ryzyka, której poziom wyniósł 0,39% na koniec 2023 roku wobec 0,68% na koniec 2022 roku, a wskaźnik pokrycia rezerwami kredytów i innych należności w Etapie 3 i POCI poprawił się r/r o 2,3 p.p. do 60,9%.
Rada Nadzorcza sprawuje nadzór nad działalnością Banku, czuwając nad przestrzeganiem odpowiednich przepisów prawa dotyczących rachunkowości, finansów oraz
4
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
sprawozdawczości spółek publicznych. Do kompetencji Rady Nadzorczej należy także nadzór nad procesami związanymi z zarządzaniem poszczególnymi rodzajami ryzyka w ING Banku Śląskim S.A., przy wsparciu Komitetu Ryzyka i Komitetu Audytu. Na podstawie rekomendacji tych Komitetów, Rada Nadzorcza akceptuje i zatwierdza m.in. strategię zarządzania ryzykiem w działalności Banku, główne zasady polityki w zakresie zarządzania ryzykiem, a także poziom apetytu na ryzyko. Ponadto, Rada Nadzorcza monitoruje poziom wykorzystania limitów wewnętrznych z perspektywy bieżącej strategii Banku.
Komitet Ryzyka zapewnia Radzie Nadzorczej wsparcie w zakresie monitorowania procesu zarządzania ryzykiem, w tym ryzykiem operacyjnym (niefinansowym), ryzykiem płynności, ryzykiem kredytowym i ryzykiem rynkowym. Komitet pełni również nadzór nad procesem zarządzania ryzykiem, a także nad: szacowaniem kapitału wewnętrznego, adekwatności kapitałowej oraz ryzykiem modeli związanego z kapitałem i innych modeli. Komitet wyraża swoją opinię na temat całościowej gotowości Banku do podejmowania ryzyka w bieżącej i długoterminowej perspektywie. Ponadto, Komitet dokonuje okresowego zatwierdzenia ujawnianych przez Bank w trybie kwartalnym dla Grupy Kapitałowej Banku śródrocznych informacji o charakterze jakościowym i ilościowym dotyczących adekwatności kapitałowej. Przewodnicząca Komitetu Ryzyka – będąca zarazem członkiem niezależnym Rady – odbywa cykliczne spotkania z osobami zarządzającymi poszczególnymi obszarami ryzyka, a także z Dyrektor Departamentu Audytu Wewnętrznego i Centre of Expertise Lead III – Compliance. W trakcie spotkań omawiane są kwestie istotne dla bieżącej działalności Banku.
Monitorowanie procesu sprawozdawczości finansowej należy do zadań Komitetu Audytu. W tym kontekście, Komitet Audytu cyklicznie analizuje sprawozdania finansowe Banku oraz wyniki badania tych sprawozdań, przy czym Przewodnicząca Komitetu Audytu – będąca zarazem członkiem niezależnym Rady – odbywa cykliczne spotkania z Wiceprezes Zarządu nadzorującą Pion CFO, podczas których zapoznaje się z okresowymi wynikami finansowymi Banku przed ich publikacją. Przewodnicząca Komitetu Audytu odbywa także okresowe spotkania z Dyrektor Departamentu Audytu Wewnętrznego poświęcone specyfice funkcji audytu wewnętrznego i Centre of Expertise Lead III – Compliance w kwestiach z obszaru zarządzania ryzykiem braku zgodności. Komitet Audytu bierze czynny udział w procesie wyboru podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych spółki oraz analizuje wyniki prac tego podmiotu, czuwając nad jego niezależnością i efektywnością. Ponadto, Komitet Audytu monitoruje adekwatność i skuteczność systemu kontroli wewnętrznej oraz audytu wewnętrznego, a także dokonuje oceny skuteczności środków stosowanych w celu ograniczania ryzyka, w tym ryzyka braku zgodności, oraz oceny jakości zarządzania tym
5
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
ryzykiem. W 2023 roku, w związku ze zmianami organizacyjnymi w Banku, Komitet Audytu rekomendował Radzie Nadzorczej dokonanie zmiany na stanowisku Dyrektor Departamentu Audytu Wewnętrznego. Zmiana nastąpiła w czerwcu 2023 roku.
W ramach Rady Nadzorczej funkcjonuje także Komitet Wynagrodzeń i Nominacji, który monitoruje m.in. sytuację na rynku pracy pod względem wynagrodzeń, procesy rotacji pracowników, plany sukcesji Zarządu, a także wyniki badań satysfakcji pracowników. Komitet regularnie monitoruje system wynagrodzeń funkcjonujący w Banku, w tym politykę płacową i premiową. Przewodniczący Komitetu Wynagrodzeń i Nominacji – będący zarazem członkiem niezależnym Rady – odbywa okresowe spotkania z kluczowymi osobami z obszaru HR. W 2023 roku w związku z rezygnacją Pana Arisa Bogdanerisa z funkcji członka Rady Nadzorczej oraz przewidzianym punktem w porządku obrad Walnego Zgromadzenia, które odbyło się 26 kwietnia 2023 roku, dotyczącym zmiany liczby członków Rady Nadzorczej z siedmiu na ośmiu członków, Komitet przeprowadził proces oceny indywidualnej dwóch kandydatów do Rady Nadzorczej, tj. Pana Hansa De Munck i Pani Katarzyny Zajdel-Kurowskiej, oraz oceny zbiorowej Rady Nadzorczej. Ponadto, Komitet przeprowadził z udziałem firmy zewnętrznej proces zbiorowej oceny odpowiedniości Komitetu Audytu, w tym proces oceny indywidualnej kandydatów do Komitetu Audytu, wydając stosowne rekomendacje do Rady Nadzorczej. Komitet przeprowadził także okresowe oceny odpowiedniości poszczególnych Członków Zarządu wraz z okresową zbiorową oceną odpowiedniości tego organu.
Rada Nadzorcza ocenia, iż system zarządzania ryzykiem w Grupie ING Banku Śląskiego S.A jest adekwatny i skuteczny. Obejmuje on wszystkie istotne rodzaje ryzyka, a w procesach ich identyfikacji, pomiaru, zarządzania i raportowania wykorzystywane są instrumenty i techniki właściwe dla danego rodzaju ryzyka. Główne cele systemu zarządzania ryzykiem zostały w roku 2023 osiągnięte oraz zapewnione zostały niezależność komórek organizacyjnych do spraw zarządzania ryzykiem, a także odpowiednie zasoby kadrowe niezbędne do skutecznego wykonywania zadań przez te jednostki. W 2023 roku ING Bank Śląski S.A. spełniał wszystkie wymogi bezpiecznego działania i adekwatności kapitałowej, a w szczególności:
• prowadził ostrożną politykę kredytową. Procesy i procedury kredytowe były zgodne z wymogami nadzorczymi i z najlepszymi wzorcami występującymi na rynku. W 2023 roku Bank uwzględniał w swej polityce kredytowej sytuację występującą w gospodarce i stosował zaostrzone procedury w odniesieniu do branż generujących podwyższony poziom ryzyka. Bank posiadał zdywersyfikowany portfel kredytowy, w którym znaczny udział posiadały wysokiej jakości kredyty udzielone podmiotom gospodarczym. W skali
6
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
Grupy Kapitałowej Banku należności kredytowe w Etapie 3 stanowiły 2,7% całości zaangażowania brutto (wyceniane wg zamortyzowanego kosztu), czyli istotnie mniej niż średnio w całym sektorze bankowym (5,0% na koniec 2023 r.);
• posiadał procedury i systemy spełniające najwyższe standardy rynkowe w obszarze zarządzania ryzykiem rynkowym (m.in. stopy procentowej oraz walutowym). W ciągu 2023 roku aktywnie zarządzano poszczególnymi kategoriami ryzyka rynkowego tak, aby ich poziom mieścił się w granicach obowiązujących w Banku limitów. Bank posiadał zrównoważoną pod względem walutowym strukturę bilansu, m.in. charakteryzującą się niskim udziałem należności walutowych w ogólnych należnościach z tytułu kredytów hipotecznych;
• utrzymywał odpowiedni poziom płynności. W 2023 roku ani limity regulacyjne, ani limity wewnętrzne płynności nie zostały przekroczone, a bezpieczną pozycję płynnościową bank zawdzięcza jednej z największych wśród polskich banków bazie stabilnych depozytów gospodarstw domowych;
• skutecznie zarządzał ryzykiem operacyjnym, w tym ryzykiem modeli, spełniając w tym zakresie standardy rynkowe;
• dysponował adekwatnym poziomem funduszy własnych, pozwalającym spełnić wymagania nadzorcze. W grudniu 2023 roku łączny współczynnik kapitałowy Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. ukształtował się na poziomie 16,73%, a współczynnik kapitału Tier 1 na poziomie 15,32%;
• w ramach swojej struktury organizacyjnej miał jasno zdefiniowane obowiązki i odpowiedzialność w zakresie rozwoju i wdrożeń mechanizmów zarządzania ryzykiem ESG oraz rozwijał i wprowadzał nowe metody i narzędzia w tym zakresie. Bank posiadał mechanizmy ograniczające ryzyko ESG w ramach procesu KYC i rozwijał podejście do limitów RAS uwzględniających ryzyko ESG. Bank posiada także mechanizmy umożliwiające zarządzanie ryzykiem ESG w ramach standardowych procesów kredytowych klientów detalicznych i korporacyjnych, a także w ramach zarządzania ryzykiem operacyjnym z uwzględnieniem ryzyka reputacji. Bank opracował podejście do zbierania danych koniecznych do zarządzania ryzykiem ESG i sukcesywnie je wdraża.
Funkcjonujący w Banku system kontroli wewnętrznej wystarczająco adekwatnie i skutecznie zabezpiecza Bank przed nieoczekiwanymi zdarzeniami w zakresie udzielonego finansowania, ryzyka niefinansowego, ryzyka rynkowego, płynności czy adekwatności kapitałowej. System ten obejmuje wszystkie jednostki organizacyjne Banku i wszystkie trzy linie obrony. Dla celu zgodności z przepisami prawa, wymogami nadzorczymi, regulacjami wewnętrznymi
7
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2023 roku
i standardami rynkowymi, zaplanowano i podjęto zdecydowane działania naprawcze dla zidentyfikowanych słabości. W Banku funkcjonuje sformalizowana ścieżka raportowania skali oraz charakteru zidentyfikowanych nieprawidłowości oraz statusu podejmowanych działań naprawczych i środków dyscyplinujących. Działania naprawcze oraz dyscyplinujące realizowane są terminowo i skutecznie. Zapewniona została niezależność Departamentu Audytu Wewnętrznego oraz Centre of Expertise – Compliance, a także odpowiednie zasoby kadrowe niezbędne do skutecznego wykonywania zadań przez te jednostki.
W obliczu umiarkowanego wzrostu gospodarczego i niepewności geo-politycznej oraz regulacyjnej, zdaniem Rady Nadzorczej, uwaga Banku powinna nadal być skoncentrowana na utrzymaniu adekwatnego poziomu kapitału oraz na działaniach zapewniających dostępność i konkurencyjność w zakresie produktów i jakości obsługi klientów, takich jak:
• adekwatne zarządzanie kapitałem w celu zapewnienia bezpiecznego wzrostu akcji kredytowej, jak również spełnienia wszystkich obecnych i przyszłych wymogów regulacyjnych;
• dalszy rozwój oferty produktowej, również w zakresie produktów zrównoważonych oraz elektronicznych kanałów obsługi;
• zwiększenie akcji kredytowej, przy jednoczesnym zachowaniu zasad ostrożnej oceny ryzyka klientów, co przyczyni się do utrzymania wysokiej jakości portfela oraz do wzrostu wyniku odsetkowego;
• utrzymanie odpowiedniego poziomu stabilnych depozytów, co zapewni niezbędną płynność dla rozszerzania akcji kredytowej;
• poprawa efektywności kosztowej przy zachowaniu wysokiej jakości procesów poprzez optymalne wykorzystanie zasobów i korzyści płynących ze zwiększonej skali działania.
W ocenie Rady Nadzorczej, dotychczasowa strategia zwiększania skali działania realizowana przez Bank w ciągu ostatnich lat sprawdziła się, o czym świadczą osiągnięte wyniki finansowe i komercyjne. W związku z tym Bank zamierza kontynuować ją w kolejnym roku, przy zachowaniu odpowiedniego poziomu kapitału.
W świetle trwającego konfliktu rosyjsko-ukraińskiego rok 2024 z pewnością będzie naznaczony dalszą niepewnością. Z drugiej strony jednak powinien to być rok ożywienia gospodarczego, w którym ING Bank Śląski wraz z całym sektorem bankowym, będzie pełnił bardzo ważną rolę stabilizatora polskiej gospodarki.