Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku sporządzona przez Radę Nadzorczą
2
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
W 2022 roku wzrost gospodarczy w Polsce wyniósł 4,9%, czemu sprzyjało odbicie przytłumionego w okresie pandemii COVID-19 popytu oraz zakupy uchodźców z Ukrainy. Po stronie podaży, pozytywnym wsparciem dla wzrostu gospodarczego było udrożnienie globalnych łańcuchów dostaw. Spożycie gospodarstw domowych wzrosło w ubiegłym roku o 3,0%, przy czym roczne tempo wzrostu wyraźnie obniżyło się w drugiej połowie roku. Wynikało to z wysokiej inflacji, która doprowadziła do erozji realnych wynagrodzeń i ograniczała siłę nabywczą gospodarstw domowych. Także wzrost inwestycji wyhamował w drugiej połowie 2022 roku, a w całym roku wzrosły o 4,6%. Przedsiębiorstwa odbudowywały natomiast zapasy środków obrotowych po udrożnieniu kanałów dostaw i spadku cen frachtu z Chin do Europy do poziomów sprzed pandemii. W efekcie w 2022 roku zmiana stanu zapasów odpowiadała za ponad połowę wzrostu PKB (wkład 2,9 pkt. proc. do wzrostu PKB 4,9%).
Słabnącej koniunkturze w 2022 towarzyszył dynamiczny wzrost cen. Szok energetyczny wzmocniony przez rosyjską agresję na Ukrainę i sankcje na surowce energetyczne z Rosji nie tylko podbijał ceny energii i innych surowców, ale także generował efekty wtórne. Przedsiębiorstwa podnosiły ceny wyrobów gotowych w reakcji na rosnące koszty. Inflacja konsumencka wzrosła do najwyższych poziomów od ćwierć wieku i w grudniu 2022 wyniosła 16,6%. Średnioroczny wzrost cen konsumpcyjnych w 2022 ukształtował się na poziomie 14,4%.
W reakcji na szybko rosnącą inflację Narodowy Bank Polski (NBP) kontynuował rozpoczęty jesienią 2021 cykl podwyżek stóp procentowych. W konsekwencji mieliśmy do czynienia z dużą skalą szybkiego zacieśnienia polityki pieniężnej. Stopa referencyjna wzrosła z 1,75% na koniec 2021 roku do 6,75% na koniec roku 2022. Jednocześnie bank centralny nie dostosowywał swojego bilansu przez skup czy sprzedaż aktywów i nie przeprowadzał interwencji walutowych. Zacieśnieniu polityki pieniężnej w 2022 roku towarzyszyło poluzowanie polityki fiskalnej. Obniżkom podatków bezpośrednich (wyższa kwota wolna od podatku i obniżenie pierwszej stawki PIT z 17% do 12%) towarzyszyły redukcje stawek podatków pośrednich (VAT, akcyza) w ramach tzw. „tarczy antyinflacyjnej”. Odbywało się to w warunkach pozytywnego wpływu wysokiej inflacji na dochody budżetu.
W 2022 roku wyniki sektora bankowego pozostawały pod wpływem dodatkowych obciążeń regulacyjnych: wakacje kredytowe (w samym III kwartale 2022 roku ich szacunkowy negatywny wpływ na przychody to 12,8 mld zł, przy średniej 66% partycypacji klientów), wpłaty na System Ochrony Banków Komercyjnych, w skrócie SOBK (3,5 mld zł), czy Fundusz Wsparcia Kredytobiorców (1,4 mld zł). Obciążenia regulacyjne były w pewnym stopniu absorbowane przez rosnące stopy procentowe, a co za tym idzie wzrost wyników odsetkowych banków. W efekcie rosnących stóp procentowych banki uatrakcyjniały swoją ofertę
3
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
depozytową, co skłaniało klientów do lokowania środków na lokatach terminowych. Zmianie uległa też struktura zgromadzonych w bankach depozytów – spadek depozytów bieżących na rzecz terminowych. Z drugiej strony wzrost stóp procentowych spowodował zapaść na rynku kredytów hipotecznych. Sprzedaż kredytów hipotecznych zanotowała 44% spadek r/r. Poprawiała się natomiast aktywność podmiotów gospodarczych. Konieczność uzupełniania bieżącej płynności, finansowania dostaw i uzupełniania zapasów, przy wysokiej dwucyfrowej inflacji, przyczyniła się do rosnącego popytu na kredyt obrotowy.
W 2022 roku banki zintensyfikowały swoje prace nad umożliwieniem swoim klientom, posiadaczom walutowych kredytów hipotecznych, zawarcia ugody bankowej, czy to zgodnej z propozycją Przewodniczącego KNF, czy w oparciu o własne modele mediacyjne. Niemniej jednak 2022 rok był kolejnym rokiem z rekordowym saldem zawiązanych rezerw na ryzyko prawne związane z tym portfelem kredytowym.
Wskutek czynników wpływających na polską gospodarkę i sektor bankowy w 2022 roku, Grupa Kapitałowa ING Banku Śląskiego S.A. osiągnęła zysk netto w wysokości 1 714,4 mln zł, co oznacza 26% pogorszenie względem 2021 roku. Niższy zysk netto w Grupie Kapitałowej ING Banku Śląskim był przede wszystkim konsekwencją dodatkowych obciążeń regulacyjnych, które miały miejsce w 2022 roku, związanych z wakacjami kredytowymi (-1 644,9 mln zł) oraz wpłatą na System Ochrony Banków Komercyjnych (-470,7 mln zł). Pomimo wakacji kredytowych, które obciążyły wynik odsetkowy banku, dochody ogółem banku wzrosły o 825 mln zł r/r (+12%). Jednakże koszty ogółem banku, obciążone SOBK, wzrosły r/r o 678 mln zł (+23%), a podatek bankowy o kolejne 102 mln zł r/r (+19%), przy wzroście sumy bilansowej o 8% r/r. W konsekwencji spowodowało to wzrost o 4,6 p.p. r/r wskaźnika kosztów ogólnych banku wraz z podatkiem bankowym do dochodów, do poziomu 55,5%. Koszty ryzyka banku wraz z kosztami ryzyka prawnego walutowych kredytów hipotecznych wzrosły r/r o 658 mln zł (+177%), co w głównej mierze miało związek ze zmianami założeń makroekonomicznymi w modelach kalkulacji ryzyka banku. Same koszty ryzyka prawnego wzrosły o 238 mln zł r/r. W ślad za wzrostem kosztów ryzyka zmianie uległa skumulowana marża kosztów ryzyka, której poziom wyniósł 0,68% na koniec 2022 roku vs 0,27% na koniec 2021 roku, a wskaźnik pokrycia rezerwami kredytów i innych należności w Etapie 3 i POCI pogorszył się r/r o 6,6 p.p. do 58,6%. Natomiast poziom pokrycia aktywnego portfela walutowych kredytów hipotecznych przez rezerwy na ryzyko prawne jest jednym z najwyższych w sektorze bankowym i na koniec 2022 roku wynosił 88%.
4
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
Rada Nadzorcza sprawuje nadzór nad działalnością Spółki, czuwając nad przestrzeganiem odpowiednich przepisów prawa dotyczących rachunkowości, finansów oraz sprawozdawczości spółek publicznych. Do kompetencji Rady Nadzorczej należy także nadzór nad procesami związanymi z zarządzaniem poszczególnymi rodzajami ryzyka w ING Banku Śląskim S.A. przy wsparciu Komitetu Ryzyka i Komitetu Audytu. Na podstawie rekomendacji tych Komitetów, Rada Nadzorcza akceptuje i zatwierdza m.in. strategię zarządzania ryzykiem w działalności Banku, główne zasady polityki w zakresie zarządzania ryzykiem, a także poziom apetytu na ryzyko. Ponadto, Rada Nadzorcza monitoruje poziom wykorzystania limitów wewnętrznych z perspektywy bieżącej strategii Banku.
Komitet Ryzyka zapewnia Radzie Nadzorczej wsparcie w zakresie monitorowania procesu zarządzania ryzykiem, w tym ryzykiem operacyjnym (niefinansowym), ryzykiem płynności, ryzykiem kredytowym i ryzykiem rynkowym. Komitet pełni również nadzór nad procesem zarządzania ryzykiem, a także nad: szacowaniem kapitału wewnętrznego, adekwatności kapitałowej oraz ryzyka modeli związanego z kapitałem i innych modeli. Komitet wyraża swoją opinię na temat całościowej gotowości Banku do podejmowania ryzyka w bieżącej i długoterminowej perspektywie. Ponadto Komitet dokonuje okresowego zatwierdzenia ujawnianych przez Bank w trybie kwartalnym dla Grupy Kapitałowej Banku śródrocznych informacji o charakterze jakościowym i ilościowym dotyczących adekwatności kapitałowej.
Monitorowanie procesu sprawozdawczości finansowej należy do zadań Komitetu Audytu. W tym kontekście, Komitet Audytu cyklicznie analizuje sprawozdania finansowe Banku oraz wyniki badania tych sprawozdań, przy czym Przewodnicząca Komitetu Audytu – będąca zarazem członkiem niezależnym Rady – odbywa cykliczne spotkania z Wiceprezes Zarządu nadzorującą Pion CFO, podczas których zapoznaje się z okresowymi wynikami finansowymi Banku przed ich publikacją. Komitet Audytu bierze czynny udział w procesie wyboru podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych spółki oraz analizuje wyniki prac tego podmiotu, czuwając nad jego niezależnością i efektywnością. Ponadto, Komitet Audytu monitoruje adekwatność i skuteczność systemu kontroli wewnętrznej oraz audytu wewnętrznego, a także dokonuje oceny skuteczności środków stosowanych w celu ograniczania ryzyka, w tym ryzyka braku zgodności oraz oceny jakości zarządzania tym ryzykiem.
W ramach Rady Nadzorczej funkcjonuje także Komitet Wynagrodzeń i Nominacji, który monitoruje m.in. sytuację na rynku pracy pod względem wynagrodzeń, procesy rotacji pracowników, plany sukcesji Zarządu, a także wyniki badań satysfakcji pracowników. Komitet regularnie monitoruje system wynagrodzeń funkcjonujący w Banku, w tym politykę płacową
5
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
i premiową. W związku z rezygnacją Pana Remco Nielanda z funkcji członka Rady Nadzorczej Banku, w 2022 roku Komitet przeprowadził proces oceny indywidualnej kandydata do Rady Nadzorczej Pana Arisa Bogdanerisa oraz oceny zbiorowej Rady Nadzorczej. Ponadto Komitet przeprowadził z udziałem firmy zewnętrznej proces zbiorowej oceny odpowiedniości Komitetu Audytu, w tym proces oceny indywidualnej kandydatów do Komitetu Audytu, wydając stosowne rekomendacje do Rady Nadzorczej.
Komitet przeprowadził także ocenę odpowiedniości Zarządu Banku oraz okresowe oceny odpowiedniości poszczególnych Członków Zarządu wraz ze zbiorową oceną odpowiedniości tego organu w związku ze zmianą zakresu obowiązków poszczególnych członków Zarządu Banku.
Rada Nadzorcza ocenia, iż system zarządzania ryzykiem w Grupie ING Banku Śląskiego S.A jest adekwatny i skuteczny. Obejmuje on wszystkie istotne rodzaje ryzyka, a w procesach ich identyfikacji, pomiaru, zarządzania i raportowania wykorzystywane są instrumenty i techniki właściwe dla danego rodzaju ryzyka. Główne cele systemu zarzadzania ryzykiem zostały w roku 2022 osiągnięte oraz zapewnione zostały: niezależność komórkom organizacyjnym do spraw zarządzania ryzykiem a także odpowiednie zasoby kadrowe niezbędne do skutecznego wykonywania zadań przez te jednostki. W 2022 roku ING Bank Śląski S.A. spełniał wszystkie wymogi bezpiecznego działania i adekwatności kapitałowej, a w szczególności:
• prowadził ostrożną politykę kredytową. Procesy i procedury kredytowe były zgodne z wymogami nadzorczymi i z najlepszymi wzorcami występującymi na rynku. W 2022 roku Bank uwzględniał w swej polityce kredytowej sytuację występującą w gospodarce i stosował zaostrzone procedury w odniesieniu do branż generujących podwyższony poziom ryzyka. Bank posiadał zdywersyfikowany portfel kredytowy, w którym znaczny udział posiadały wysokiej jakości kredyty udzielone podmiotom gospodarczym. W skali Grupy Kapitałowej Banku należności kredytowe w Etapie 3 stanowiły 2,3% całości zaangażowania brutto (wyceniane wg zamortyzowanego kosztu), czyli istotnie mniej niż średnio w całym sektorze bankowym (5,0%);
• posiadał procedury i systemy spełniające najwyższe standardy rynkowe w obszarze zarządzania ryzykiem rynkowym (m.in. stopy procentowej oraz walutowym). W ciągu 2022 roku aktywnie zarządzano poszczególnymi kategoriami ryzyka rynkowego tak, aby ich poziom mieścił się w granicach obowiązujących w Banku limitów. Bank posiada zrównoważoną pod względem walutowym strukturę bilansu, m.in. charakteryzującą się
6
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
niskim udziałem należności walutowych w ogólnych należnościach z tytułu kredytów hipotecznych;
• utrzymywał odpowiedni poziom płynności. W roku 2022 roku limity regulacyjne płynności nie były przekroczone, a bezpieczną pozycję płynnościową bank zawdzięcza jednej z największych wśród polskich banków bazie stabilnych depozytów gospodarstw domowych;
• skutecznie zarządzał ryzykiem operacyjnym, w tym ryzykiem modeli, spełniając w tym zakresie standardy rynkowe;
• dysponował adekwatnym poziomem funduszy własnych, pozwalającym spełnić wymagania nadzorcze. W grudniu 2022 roku łączny współczynnik kapitałowy Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. ukształtował się na poziomie 15,23%, a współczynnik kapitału Tier 1 na poziomie 13,70%;
• w ramach swojej struktury organizacyjnej miał jasno zdefiniowane obowiązki i odpowiedzialność w zakresie rozwoju i wdrożeń mechanizmów zarządzania ryzykiem ESG oraz rozwijał i wprowadzał nowe metody i narzędzia w tym zakresie. Bank posiadał mechanizmy ograniczające ryzyko ESG w ramach procesu KYC oraz mechanizmy umożliwiające zarządzanie ryzykiem ESG w ramach standardowych procesów kredytowych klientów korporacyjnych, a także w ramach zarządzania ryzykiem operacyjnym z uwzględnieniem ryzyka reputacji.
W roku 2022 ING Bank Śląski S.A. usprawniał także proces zarządzania ryzykiem kredytowym:
• w zakresie kalkulacji rezerw indywidualnych, uwzględniając zasady wskazane w Rekomendacji R, poprzez wprowadzenie miesięcznego cyklu kalkulacji,
• w zakresie kalkulacji rezerw kolektywnych m.in. poprzez wprowadzenie zmian w metodologii klasyfikacji ekspozycji do etapów.
Ponadto, funkcjonujący w Banku system kontroli wewnętrznej wystarczająco adekwatnie i skutecznie zabezpiecza Bank przed nieoczekiwanymi zdarzeniami w zakresie udzielonego finansowania, ryzyka niefinansowego, ryzyka rynkowego, płynności czy adekwatności kapitałowej. System ten obejmuje wszystkie jednostki organizacyjne Banku i wszystkie trzy linie obrony. Dla celu zgodności z przepisami prawa, wymogami nadzorczymi, regulacjami wewnętrznymi i standardami rynkowymi dla zidentyfikowanych słabości, zaplanowano i podjęto zdecydowane działania naprawcze. W Banku funkcjonuje sformalizowana ścieżka raportowania skali oraz charakteru zidentyfikowanych nieprawidłowości oraz statusu
7
Ocena działalności Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego S.A. w 2022 roku
podejmowanych działań naprawczych i środków dyscyplinujących. Działania naprawcze oraz dyscyplinujące realizowane są terminowo i skutecznie. Zapewniona została niezależność Departamentu Audytu Wewnętrznego oraz Centre of Expertise – Compliance, a także odpowiednie zasoby kadrowe niezbędne do skutecznego wykonywania zadań przez te jednostki.
W obliczu spowolnienia gospodarczego i niepewności geo-politycznej oraz regulacyjnej, zdaniem Rady Nadzorczej, uwaga Banku powinna nadal być skoncentrowana na działaniach zwiększających bezpieczeństwo kapitałowe oraz zapewniających dostępność i konkurencyjność w zakresie produktów i jakości obsługi klientów, takich jak:
• adekwatne zarządzanie kapitałem w celu zapewnienia bezpiecznego wzrostu akcji kredytowej, jak również spełnienia wszystkich obecnych i przyszłych wymogów regulacyjnych;
• dalszy rozwój oferty produktowej, również w zakresie produktów zrównoważonych oraz elektronicznych kanałów obsługi;
• zwiększenie akcji kredytowej, przy jednoczesnym zachowaniu zasad ostrożnej oceny ryzyka klientów, co przyczyni się do utrzymania wysokiej jakości portfela oraz do wzrostu wyniku odsetkowego;
• utrzymanie odpowiedniego poziomu stabilnych depozytów, co zapewni niezbędną płynność dla rozszerzania akcji kredytowej;
• poprawa efektywności kosztowej przy zachowaniu wysokiej jakości procesów poprzez optymalne wykorzystanie istniejących zasobów i korzyści płynących ze zwiększonej skali działania.
W ocenie Rady Nadzorczej, dotychczasowa strategia zwiększania skali działania realizowana przez Bank w ciągu ostatnich lat sprawdziła się, o czym świadczą osiągnięte wyniki finansowe i komercyjne. Dotychczasowy sukces strategii usprawiedliwia zamiar jej kontynuowania przez Bank w kolejnym roku przy zachowaniu odpowiedniego poziomu kapitału.
Z pewnością 2023 rok, w świetle trwającego konfliktu ukraińsko-rosyjskiego, będzie naznaczony dalszą niepewnością, a na powrót na ścieżkę dynamicznego wzrostu gospodarczego trzeba będzie jeszcze poczekać. W tej sytuacji tym ważniejsza jest rola banków, w tym ING Banku Śląskiego, jako stabilizatorów polskiej gospodarki.