Wstęp

Przewidywana globalna produkcja pszenicy nieznacznie wzrosła, głównie dzięki nowej wyższej prognozie zbiorów w Australii. Pewnym zaskoczeniem była znacznie wyższa prognoza zużycia pszenicy, co również skutkowało korektą w dół przewidywanych na koniec sezonu zapasów pszenicy. Jednak uczestników rynku zbożowego chyba najbardziej zelektryzowała decyzja o wprowadzeniu w Rosji kontyngentu na eksport zbóż oraz podatku eksportowego. Zapowiedzi i realizacja takich działań miały wpływ na notowania kontraktów pszenicy, zarówno na początkowe wzrosty, jak również na późniejszy spadek cen.

MATIF notowania kontraktów
(w EUR/t)
Pszenica
marzec'21 maj'21
18.12.2020 208,50 205,75
18.11.2020 210,75 209,00
zmiana m/m -1,1% -1,6%
maks. 3 m-ce 211,75 209,25
min. 3 m-ce 191,25 191,25
  marzec'20 maj'20
18.12.2019 185,25 186,00
zmiana r/r 12,6% 10,6%

Produkcja pszenicy na świecie

W grudniowym wydaniu raportów USDA dotyczących rynków rolnych w przypadku zbiorów pszenicy większych niespodzianek nie było. Globalnie prognoza produkcji w bieżącym sezonie wzrosła z 772,4 do 773,7 mln t (+1,3 mln t m/m), co oznacza że w stosunku do poprzedniego sezonu zbiory są o 9,2 mln t większe (+1,2%). Podwyższona prognoza zbiorów światowych to efekt przede wszystkim zapowiedzianych już wcześniej przez australijski ABRAS wyższych zbiorów w Australii. Dla tego ważnego światowego eksportera USDA podniosła prognozę z 28,5 mln t do 30 mln t (+5,3% m/m). O 0,5 mln t wzrosła prognoza zbiorów pszenicy w Rosji. W obecnej prognozie produkcja wynosi 84 mln t (+14% r/r). W przypadku Unii Europejskiej (EU27+UK) zbiory wyniosły 135,8 mln t (-0,6% m/m; -12% r/r).

Pszenica
dane globalne  mln t
17/18 18/19 19/20s.

20/21 progn.

listopad

20/21 progn.
grudzień
produkcja 762,8 730,9 764,5 772,4 773,7
zużycie 741,8 734,8 748,8 752,7 757,8
handel (eksport) 184,3 175,5 191,3 190,5 192,1
zapasy końcowe 288,0 284,1 300,6 320,5 316,5

źr. USDA 12.2020 r. 

Rosja

W Rosji rośnie ryzyko gorszych zbiorów pszenicy w przyszłym sezonie. Zasiewy ozimin w kluczowych regionach były prowadzone w suchych warunkach, a rośliny będące obecnie w słabszej kondycji będą bardziej podatne na niesprzyjające warunki pogodowe. SovEkon obniżył prognozę przyszłych zbiorów pszenicy z 81 mln t do 76,8 mln t.

Ukraina

Na Ukrainie zakończono zasiewy pszenicy ozimej. Według wstępnych prognoz powierzchnia zasiewów wyniosła 6,04 mln ha, tj. o 0,4 mln ha mniej niż w poprzednim sezonie. Na Ukrainie zasiewy odmian jarych zwykle obejmują obszar 0,2 mln ha. Kondycja roślin jest gorsza niż w zeszłym sezonie i istnieją obawy, że w przypadku niesprzyjających warunków pogodowych przyszłe zbiory pszenicy będą mniejsze niż obecnie.

UE27

Według prognozy KE z końca listopada zbiory pszenicy miękkiej w sezonie 2020/21 w EU27 wyniosły 115,8 mln t, co oznacza, że były o 15,4 mln t ( -11,7%) mniejsze niż w poprzednim sezonie.

Francja

Zasiewy pszenicy miękkiej we Francji pod zbiory w 2021 r. są wstępnie szacowane na poziomie 4,73 mln ha, tj. o ponad 0,5 mln ha więcej niż pod zbiory w 2020 r.

Zużycie pszenicy

Grudniowa prognoza światowego zużycia pszenicy w bieżącym sezonie wyraźnie wzrosła w stosunku do listopadowej projekcji. Zmiana objęła przede wszystkim wzrost prognozy zużycia pszenicy w Chinach. USDA przewiduje, że w obecnym sezonie zużycie wyniesie tam 134 mln t, a więc o 3 mln t więcej niż prognozowano w listopadzie. Wyższe zużycie wiąże się z większym zapotrzebowaniem pszenicy na paszę w Chinach, gdzie systematycznie rośnie pogłowie świń.

EU27

Prognozowane zużycie pszenicy miękkiej w EU27 w sezonie 2020/21 pozostało na poziomie 96 mln t, co oznacza, że ma być o 0,6 mln t (-0,6%) mniejsze niż w poprzednim sezonie.

Handel pszenicą

Grudzień był kolejnym miesiącem wzrostu prognozy światowego handlu pszenicą w bieżącym sezonie. USDA przewiduje, że będzie on na poziomie 192,1 mln t, tj. ma być o 1,7 mln t (+0,9%) większy niż listopadowa projekcja. Do 8,5 mln t ma wzrosnąć chiński import pszenicy. USDA podniosła prognozy eksportu pszenicy m.in. dla Kanady (o 1 mln t, do poziomu 26 mln t) oraz dla Rosji (o 0,5 mln t, do poziomu 40 mln t).

Rosja

W Rosji od połowy czerwca do końca bieżącego sezonu ma obowiązywać kontyngent na eksport zbóż (pszenica, jęczmień, żyto, kukurydza) w ilości 17,5 mln t. Wprowadzony również będzie podatek eksportowy w wysokości 25 euro (około 30,4 USD) za tonę w przypadku pszenicy (pozostałe 0%) w ramach kontyngentu. Przekroczenie wolumenu kontyngentu będzie skutkowało cłem w wysokości 50% wartości celnej zboża lub 100 EUR/t, w zależności od tego, które naliczenie będzie wyższe. Wprowadzenie nowych regulacji eksportowych ma na celu ograniczyć wzrost cen żywności w Rosji. W ocenie SovEkon dodatkowe opłaty celne zmniejszą eksport rosyjskiej pszenicy o 2-3 mln t, do poziomu 37,8-38,8 mln t w całym sezonie. Wcześniej eksport prognozowano na poziomie 40,8 mln t. W ocenie SovEkon ceny rosyjskiej pszenicy mogą wzrosnąć obecnie o około 2-4%. Można również spodziewać się intensyfikacji eksportu pszenicy do połowy lutego. To jednak będzie trudne, gdyż obecne tempo eksportu jest wysokie i dalszy wzrost będzie ograniczony możliwościami przeładunkowymi portów.

EU27 handel pszenicą miękką

Przewidywany na koniec listopada poziom eksportu unijnej pszenicy miękkiej z EU27 nie zmienił się i wynosi 24 mln t, tj. ma być o 12,8 mln t mniejszy niż w poprzednim sezonie.

Od początku sezonu do 7 grudnia br. EU27 wyeksportowała 10,4 mln t pszenicy miękkiej, głównie do Algierii (2 mln t), Arabii Saudyjskiej (1,3 mln t) i do Chin (1,25 mln t). Import wyniósł około 1 mln t, głównie z Ukrainy (0,6 mln t).

Zapasy pszenicy

Światowe zapasy pszenicy na koniec bieżącego sezonu mają wynieść według USDA 316,5 mln t. W stosunku do listopada prognoza zapasów zmniejszyła się o 3,9 mln t dzięki zwiększonemu zużyciu. Jednak pomimo tej korekty światowe zapasy końcowe pozostają na rekordowym poziomie.

EU27

Po aktualizacji zasobów oraz zużycia pszenicy (łącznie z handlem) przewidywane przez KE zapasy końcowe pszenicy miękkiej w bieżącym sezonie mają wynieść 9 mln t, co oznacza korektę w dół o 0,2 mln t w stosunku do poprzedniej prognozy. W przypadku realizacji bieżących projekcji zapasy końcowe w bieżącym sezonie będą o 7,5% niższe niż w sezonie 2019/20.

Ceny pszenicy

Ostatnie wzrosty cen pszenicy na giełdach to przede wszystkim efekt spekulacji nt. możliwego wprowadzenia ograniczeń eksportowych zbóż w Rosji i możliwości wprowadzenia dodatkowych opłat na eksportowaną pszenicę. Taki scenariusz otwierał szansę innym eksporterom, w tym amerykańskim, na zwiększenie wolumenu eksportu pszenicy w bieżącym sezonie. Po ogłoszeniu decyzji ceny kontraktów spadły. Jest to związane ze spodziewanym zwiększeniem eksportu rosyjskiej pszenicy do połowy lutego, kosztem nawet niższych cen za zboże, aby zdążyć wysłać jak najwięcej surowca przed okresem obowiązywania ceł.

Polska - sytuacja rynkowa

Według wynikowych szacunków GUS opublikowanych 17 grudnia powierzchnia zasiewów pszenicy pod zbiory w 2020 r wyniosła około 2,5 mln ha. Średnie krajowe plony pszenicy ozimej wyniosły 5,1 t/ha (+10% r/r), natomiast jarej 3,84 t/ha (+18%). Zbiory pszenicy ozimej wyniosły 10,3 mln t (+8% r/r), natomiast jarej 1,8 mln t (+15% r/r). GUS wstępnie ocena, że zasiewy pszenicy pod zbiory w 2021 r. wyniosły około 2 mln ha. Stan plantacji pszenicy był w przedziale od 3,0 stopnia kwalifikacyjnego (w województwie podlaskim) do 4,8 stopnia (w województwie lubuskim).

W okresie od lipca do października w sezonie 2020/21 skup pszenicy, według danych GUS, wyniósł ponad 2,5 mln t, tj. był o 0,3 mln t (+11,6%) większy niż w poprzednim sezonie.

Według danych MRiRW eksport pszenicy po pierwszych czterech miesiącach sezonu 2020/21 wyniósł 1,1 mln t, tj. był o 35% większy niż w analogicznym okresie ubiegłego sezonu, natomiast import wyniósł 0,29 mln t, tj. był o 56% większy. Polskie saldo wolumenowe handlu międzynarodowego pszenicą wyniosło 0,81 mln t i było o 25% większe niż w analogicznym okresie poprzedniego sezonu.

Według danych KE sporządzonych na podstawie deklaracji celnych od początku bieżącego sezonu do 6 grudnia wyeksportowano z Polski do krajów trzecich (poza Unię) prawie 1,3 mln t pszenicy. W poprzednim sezonie w tym czasie wyeksportowano prawie 0,85 mln t.

Według MRiRW krajowa średnia miesięczna cena netto pszenicy konsumpcyjnej wyniosła w listopadzie 838 zł/t, tj. wzrosła o 3,7% (+30 zł/t) w stosunku do poprzedniego miesiąca, a jednocześnie była o 137 zł/t (+19%) wyższa niż w listopadzie 2019 r. W krajowych skupach i firmach przetwórczych ceny pszenicy konsumpcyjnej obniżyły się i na koniec pierwszej dekady grudnia zwykle oferowane były w przedziale 760-860 zł/t, natomiast w portach pszenica na eksport skupowana jest w cenie około 880 zł/t (dostawy do lutego 2021 r.).

Komentarz

Decyzja o kontyngencie eksportu pszenicy z Rosji oraz opłaty eksportowe będą oddziaływać na międzynarodowy rynek pszenicy. Decyzja mogła być pewnym zaskoczeniem, gdyż zbiory w Rosji były wysokie. Wzrost inflacji, cen żywności, spadek dochodów ludności i pogarszająca się sytuacja w Rosji leżały u podstaw tej decyzji. W tle przyczyn ekonomicznych można doszukać się zwiększonego ryzyka gorszych zbiorów w przyszłym roku, co w przypadku dużego eksportu mogłoby dodatkowo skomplikować sytuację podażową zbóż pod koniec bieżącego sezonu. W ocenie niektórych analityków ta sytuacja może być przyczyną wstrzymywania się producentów pszenicy ze sprzedażą ziarna aż do nowego sezonu. Po ogłoszeniu decyzji rynek zareagował spadkami cen pszenicy, spodziewając się wzmożonego handlu rosyjską pszenicą do czasu uruchomienia nowych regulacji. Po stronie międzynarodowego popytu zwraca uwagę wzmożony import pszenicy przez Chiny, gdzie zgromadzono ponad połowę światowych zapasów pszenicy.

Kontakt

Waldemar Raczkiewicz
Ekspert ekonomiczny

+48 77 401 35 65
waldemar.raczkiewicz@ing.pl

Artur Waraksa
Ekspert ekonomiczny

+48 77 401 35 67
artur.waraksa@ing.pl

Artur Markowski
Dyrektor Regionalny ds. Korporacyjnych
Region Korporacyjny Opole

+48 77 401 35 05
artur.markowski@ing.pl